9_कवयामि वयामि यामि

📚 अभ्यासः प्रश्नः – कवयामि वयामि यामि 📚

1. एकपदेन उत्तरं लिखत -

(क) भोजराजः कस्य राज्यस्य नरेशः आसीत् ?
उत्तर – धारानगर्याः |

(ख) कः विद्वान् राजदर्शनार्थं समायातः ?
उत्तर – लक्ष्मीधरः |

(ग) लक्ष्मीधरेण कस्मै आशीर्वादः दीयते ?
उत्तर – भोजराजाय |

(घ) यत्र जलपूर्ण सरः भवति, तत्र के आगच्छन्ति ?
उत्तर – पक्षिणः |

(ङ) लक्ष्मीधरः किं समाकर्ण्य धरानगरीम् आगच्छति ?
उत्तर – विद्यानुरागं दानशीलतां च |

(च) निवासव्यवस्थायै मन्त्री कम् आदिशति ?
उत्तर – नगरपालम् |

(छ) भोजराजेन स्वराज्यात् कस्य निःसारणादेशः कृतः ?
उत्तर – अशिक्षितजनस्य |

2. पूर्णवाक्येन अधोलिखितप्रश्नानामुत्तराणि संस्कृतेन लिखत -

(क) लक्ष्मीधरेण कः आशीर्वादः राज्ञे प्रदत्तः ?
उत्तर – दिनकरदीप्तिरिव भवत्कीर्तिः दिक्षु प्रसारम् आप्नोतु | वर्धन्तां विभवाः सौख्यानि च | लसन्तु सम्पदः, विलयं व्रजन्तु च विपदः | प्रतिष्ठां लभतां विद्वद्गणः | सततम् एधतां विद्यासु कलासु च भवदनुरागः | इति आशीर्वादः लक्ष्मीधरेण राज्ञे प्रदत्तः |

(ख) लक्ष्मीधरः कस्य गृहे वासयितव्यः आसीत् ?
उत्तर – नगरे कृतनिवासम् अपठितं जनं निःसार्य तद्गृहे लक्ष्मीधरः वासयितव्यः |

(ग) तन्तुवायः केन जीविकाम् अर्जयति स्म ?
उत्तर – तन्तुवायः तन्तुवयनेन जीविकाम् अर्जयति स्म |

(घ) तन्तुवायेन यत्पद्यं रचयित्वा श्रावितं तस्य प्रथमां पङ्क्तिं लिखत ।
उत्तर – काव्यं करोमि नहि चारुतरं करोमि |

(ङ) यावद् अपरा व्यवस्था न भवति तावत् लक्ष्मीधरः कुत्र वासयितव्यः आसीत् ?
उत्तर – यावद् अपरा व्यवस्था न भवति तावत् लक्ष्मीधरः राजभवने वासयितव्यः आसीत् |

(च) तन्तुवायस्य पदयोजना कीदृशी आसीत् ?
उत्तर – तन्तुवायस्य पदयोजना लालित्यपूर्णा आसीत् |

(छ) भोजराजः सन्तुष्टो भूत्वा के प्रशंसति ?
उत्तर – भोजराजः सन्तुष्टो भूत्वा तन्तुवायं प्रशंसति |

3. स्थूलाक्षरपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -

(क) लक्ष्मीधरः द्वारपालेन सह प्रविशति।
उत्तर – केन

(ख) यत्र जलपूर्णं सरः भवति तत्र पक्षिणः स्वयं समायान्ति ।
उत्तर – के

(ग) अहं त्रुटितान् तन्तून् संयोजयामि।
उत्तर – कीदृशान्

(घ) तन्तुवायेन गुरुकुले शिक्षा गृहीता।
उत्तर – कुत्र

(ङ) राजा तन्तुवायाय स्वर्णमुद्राः अर्पयति।
उत्तर – कस्मै

4. अधोलिखितान् प्रश्नान् यथानिर्देशम् उत्तरत -

(क) 'दिनकरदीप्तिरिव भवकीर्तिः दिक्षु प्रसारम् आप्नोतु।' अस्मिन् वाक्ये क्रियापदं किम् ?
उत्तर – आप्नोतु |

(ख) 'तत्र पक्षिणः स्वयं समायान्ति।' अत्र 'समायान्ति' इति क्रियापदस्य किं कर्तृपदं प्रयुक्तम् ?
उत्तर – पक्षिणः |

(ग) 'महाराज! आनीतोऽयं कुविन्दः ।' अस्मिन् वाक्ये 'आनीतः' इति विशेषणपदस्य किं विशेष्यपदं प्रयुक्तम् ?
उत्तर – कुविन्दः |

(घ) 'यावद् अपरा व्यवस्था न भवति।' अस्मात् वाक्यात् विशेषणपदं चित्वा लिखत।
उत्तर – अपरा |

(ङ) 'झटिति आगच्छ मया साकम्।' अस्मात् वाक्यात् 'सह' इति पदस्य पर्यायपदं चिनुत ।
उत्तर – साकम् |

(च) 'तन्तुवायः राजानम् अभिवाद्य गृहं प्रयाति' अस्मिन् वाक्ये 'आयाति' इति पदस्य किं विलोमपदं प्रयुक्तम् ?
उत्तर – प्रयाति |

5. कथानकक्रमानुसारम् अधोलिखितवाक्यानि पुनः लिखत -

1. (घ) एकदा लक्ष्मीधरः भोजराजस्य सभां गच्छति।

2. (ङ) भोजराजः लक्ष्मीधरस्य वाक्चातुर्येण प्रसन्नः भवति।

3. (ग) राजाभोजः मन्त्रिणं लक्ष्मीधरस्य आवासव्यवस्थायै आदिशति ।

4. (च) नगरपालः नगरे कमपि निरक्षरं मूर्ख वा जनं न अपश्यत्।

5. (छ) भोजराजः नगरपालं काव्यप्रतिभाहीनं जनं नगरात् निष्कास्य लक्ष्मीधरं वासयितुम् आदिशति।

6. (क) तन्तुवायः तन्तुवयनेन जीविकाम् अर्जयति स्म।

7. (झ) नगरपालः तन्तुवायं राजसभां नयति।

8. (ख) तन्तुवायः महाकवितुल्यः न आसीत्।

9. (ज) वस्तुतः तन्तुवायः अपि कविः आसीत्।

10. (ञ) राजा तन्तुवायस्य पदयोजनां प्रशंसति ।

6. पर्यायवाचिनां मेलनं कृत्वा लिखत -

पदम्	पर्यायपदम् (उत्तरम्)
(क) अमात्यः	(iii) मन्त्री
(ख) तन्तुवायः	(i) कुविन्दः
(ग) विद्वान्	(iv) पण्डितः
(घ) झटिति	(ii) त्वरितम्

7. अधोलिखितानां पदानां विपरीतार्थकान् शब्दान् पाठात् चित्वा लिखत -

पदम्	विपरीतार्थकम् (उत्तरम्)
(क) गत्वा	प्रविश्य
(ख) मूर्खः	विद्वान्
(ग) निरक्षरः	पठितः
(घ) निष्क्रम्य	प्रविश्य
(ङ) सम्पदः	विपदः

8. अधस्तात् दत्तानि वाक्यानि केन के प्रति उक्तानि -

वाक्यम्	वक्ता (केन)	श्रोता (कम्)
(क) ममैतत् सौभाग्यं यद् भवादृशाः विद्वांसः मम पण्डितपरिषदं विभूषयेयुः ।	भोजराजेन	लक्ष्मीधरम्
(ख) अभिवादये भवन्तम्। दिनकरदीप्तिरिव, भवत्कीर्तिः दिक्षु प्रसारम् आप्नोतु।	लक्ष्मीधरः	भोजराजम्
(ग) राजन् ! यत्र जलपूर्ण सरः भवति तत्र पक्षिणः स्वयं समायान्ति ।	लक्ष्मीधरः	भोजराजम्
(घ) समस्ते नगरे भ्रान्त्वा कमपि निरक्षरं मूर्ख वा जनम् न अपश्यम् ।	नगरपालेन	भोजराजम्
(ङ) त्वं भूयः नगरं याहि।	भोजराजेन	नगरपालम्
(च) महाशय! अहं त्रुटितान् तन्तून संयोजयामि।	तन्तुवायेन	नगरपालम्
(छ) आम् ! मया गुरुकुले शिक्षा गृहीता।	तन्तुवायेन	नगरपालम्
(ज) राजा भोजः आत्मानं धन्यं मन्यते ।	भोजराजेन	तन्तुवायम्
(झ) दयस्त्र, मयि दयस्व।	तन्तुवायेन	नगरपालम्
(ञ) नगरपालं समाहूय आदिश्यताम्।	भोजराजेन	मन्त्रिणम्