11_भारतेनास्ति मे जीवनं जीवनम्

अभ्यासः प्रश्नः - भारतेनास्ति मे जीवनं जीवनम्

1. संस्कृतभाषया एकपदेन उत्तरं लिखत -

(क) मम भारतं कुत्र भाति ?
उत्तर – भूतले |

(ख) भारतं कस्य हासप्रभया पूरितम् अस्ति ?
उत्तर – शुभ्रहैमाद्रिहासप्रभया |

(ग) धरण्यां किं मोदताम् ?
उत्तर – भारतम् |

(घ) मम अखिलं चेष्टितं कस्मै अर्पितं भवेत् ?
उत्तर – भारताय |

(ङ) अत्र कोऽपि कां न व्रजेत् ?
उत्तर – दीनताम् (हीनताम्) |

(च) भारतं कया लालितं वर्तते ?
उत्तर – सत्कलया |

(छ) अहं किं नित्यमेव स्मरामि ?
उत्तर – भारतम् |

(ज) भारतं जगत् कीदृशैः चरित्रैः पावयति ?
उत्तर – विश्ववन्द्यैः |

2. संस्कृतभाषया पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत -

(क) अस्मिन् पाठे केषां पर्वतानाम् उल्लेखः अस्ति ?
उत्तर – अस्मिन् पाठे विन्ध्य-सह्य-नील-अर्बुद-अरावली पर्वतानाम् उल्लेखः अस्ति |

(ख) भारतस्य पञ्चनदीनां नामानि लिखत ।
उत्तर – भारतस्य पञ्चनदीनां नामानि जाह्नवी, चन्द्रभागा, तुङ्गभद्रा, विपाशा, भानुजा (यमुना), च |

(ग) भारतदेशः संसारं कैः पावयति ?
उत्तर – भारतदेशः संसारं विश्ववन्द्यैः चरित्रैः पावयति |

(घ) भारतं कैः झङ्कृतं वर्तते ?
उत्तर – भारतं भारतीवल्लकीझङ्कृतैः झङ्कृतं वर्तते |

(ङ) मम भारतं कैः अन्वितं वर्तते ?
उत्तर – मम भारतं धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष-अन्वितं, भक्ति-भाव-अन्वितं, ज्ञान-कर्म-अन्वितं च वर्तते |

3. अधोलिखितेषु कथनेषु स्थूलाङ्कितपदानि आधारीकृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -

(क) मम भारतं पर्वतश्रेणिभिः सम्पूजितं वर्तते।
उत्तर – काभिः

(ख) भारते गङ्गायमुनादयः नद्यः वहन्ति।
उत्तर – काः

(ग) भारतं सत्कलाभिः लालितम् अस्ति।
उत्तर – काभिः

(घ) भारतं विश्वं कुटुम्बवत् आलोकयति ।
उत्तर – किम्

(ङ) भारते भिन्नाः संस्कृतयः सन्ति तथापि भारतम् अभिन्नम् अस्ति।
उत्तर – काः

(च) भारते जनाः अनेकमार्गैः प्रभुम् आराधयन्ति ।
उत्तर – कैः

(छ) अत्र जनाः व्याधिना पीडिताः न भवेयुः ।
उत्तर – केन

(ज) भारतेन मह्यं शुभाः प्रेरणाः प्रदत्ताः ।
उत्तर – कस्मै

(झ) अहम् अनेककर्माणि कुर्वन् भारतस्य गीतं गायामि।
उत्तर – कानि

(ञ) मम सर्वाणि चेष्टितानि भारताय अर्पितानि।
उत्तर – कस्मै

4. अधोलिखितान् प्रश्नान् यथानिर्देशम् उत्तरत -

(क) 'भूतले भाति मेऽनारतं भारतम्।' अस्मिन् वाक्ये क्रियापदं किम् ?
उत्तर – भाति

(ख) 'मोदतां राजताम् पावनं भारतम्।' अस्मिन् वाक्ये 'राजताम्' इति क्रियापदस्य किं कर्तृपदं प्रयुक्तम् ?
उत्तर – भारतम्

(ग) 'भारतं वर्तते मे परं सम्बलम्।' अत्र 'मम' इत्यर्थे किं पदं प्रयुक्तम् ?
उत्तर – मे

(घ) 'भारतं नित्यमेव स्मरामि प्रियम्।' अत्र 'यदा-कदा' इत्यनयोः पदयोः किं विलोमपदं प्रयुक्तम् ?
उत्तर – नित्यम्

(ङ) 'भारतायार्पितं मेऽखिलं चेष्टितम्।' अत्र 'चेष्टितम्' इति पदस्य किं विशेषणपदं प्रयुक्तम् ?
उत्तर – अखिलम्

(च) 'भूतले भाति तन्मामकं भारतम्' अत्र 'मामकम्' इति पदस्य किं विशेष्यपदं प्रयुक्तम् ?
उत्तर – भारतम्

5. अधोलिखितवाक्यानाम् अर्थत्रयात् सर्वोचितम् अर्थं चिनुत -

(क) भारतं वर्तते मे परं सम्बलम्
उत्तर – (iii) भारतं मम परमः आश्रयः अस्ति ।

(ख) नात्र कोऽपि व्रजेत् दीनताम्
उत्तर – (i) अस्मिन् भारते कोऽपि नरः दीनः न भवेत् ।

(ग) येन मां प्रदत्ताः शुभाः प्रेरणाः
उत्तर – (ii) भारतं महां सदा शोभनाः प्रेरणाः ददाति ।

6. विशेषणविशेष्यपदानां मेलनं कृत्वा लिखत -

विशेषणानि	विशेष्याणि (उत्तरम्)
पावनम्	विश्वबन्धुत्वम्
सम्बलं	भारतम्
एकं	प्रभुम्
अखिलम्	चेष्टितम्
केनचित्	व्याधिना
विश्ववन्द्यैः	चरित्रैः

7. शब्दार्थैः सह मेलनं कृत्वा लिखत -

शब्दः	अर्थः (उत्तरम्)
(क) अनारतम्	सततम्
(ख) भानुजा	यमुना
(ग) सौहित्यभूः	संवर्धनस्थली
(घ) वल्लकी	वीणा
(ङ) भासितम्	प्रकाशितम्
(च) पावितम्	पवित्रीकृतम्

8. अधोलिखिताः श्लोकपङ्क्तीः पूरयत -

(क) विश्वमेकं कुटुम्बं समालोकयत् ।

(ख) वेदभा भाषितं सत्कला लासितं |

(ग) अर्बुद अरावलि श्रेणि सम्पूजितम् |

(घ) जाह्नवी चन्द्रभागा जलैः पूरितम् |

(ङ) भूतले भाति मे अनारतं भारतम् ।

9. अधोदत्तं अन्वयं शतृप्रत्ययान्तपदैः पूरयत -

पावनं विश्वबन्धुत्वम् उद्घोषयत् विश्ववन्द्यैः चरित्रैः जगत् पावयत् विश्वम् एकम् कुटुम्बकम् समालोकयत् मे भारतम् भूतले अनारतम् भाति।