06 - डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम्

✍️ अभ्यास कार्यम् (सम्पूर्णं समाधानम्)

1. पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखत :

प्रश्नः	उत्तरम्
(क) प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये कीदृशी प्रौद्योगिकी प्रयुक्ता अस्ति ?	डिजिटल् प्रौद्योगिकी
(ख) हॉलोग्राम्-द्वारा कस्य भाषणं दृश्यते ?	प्रधानमन्त्रिणः
(ग) कस्याः प्रभावः दैनन्दिनजीवने दृश्यते ?	डिजिटल् योजनायाः
(घ) भारत-सर्वकारस्य महत्त्वाकाङ्क्षिणी योजना का अस्ति ?	डिजिटल इण्डिया
(ङ) 'फ़ास्टॅग्' इत्यस्य उपयोगेन कस्य सङ्ग्रहणं भवति ?	मार्गशुल्कस्य

2. पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखत :

(क) प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये काः डिजिटल्-प्रौद्योगिक्यः प्रदर्शिताः सन्ति?
उत्तरम् - प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये अत्याधुनिक-प्रदर्शन-प्रणाल्यः, होलोग्राम्, संवर्धित-वास्तविकता (Augmented Reality), अन्तर्क्रियात्मक-किओस्क (Interactive Kiosks) च डिजिटल्-प्रौद्योगिक्यः प्रदर्शिताः सन्ति ।

(ख) जनाः किमर्थं साङ्गणिक-अपराधेन पीडिताः भवन्ति?
उत्तरम् - जनाः अङ्कीय-साक्षरतायाः अभावात्, सुरक्षा-नियमानाम् अनभिज्ञतायाः, तथा च अनधिकृत-लिङ्क्स्-उपरि क्लिक्-करणात् साङ्गणिक-अपराधेन पीडिताः भवन्ति।

(ग) यशिका 'डिजि-लॉकर्' इत्यस्य उपयोगं कथं करोति ?
उत्तरम् - यशिका स्वाधारपत्रं विद्यालयीयं प्रमाणपत्रं च सुरक्षितं स्थापयितुं डिजि-लॉकर् इत्यस्य उपयोगं करोति।

(घ) डिजिटल्-भारतस्य वित्तीय-समावेशने काः योजनाः सन्ति ?
उत्तरम् - जनधन-योजना, भीम्-आप् (BHIM App), रूपे-कार्ड्, आधार-संलग्न-बैंक-खाता, डिजिटल्-पेमेंट्-सुविधाः, मोबाइल्-बैंकिङ् इत्यादयः योजनाः वित्तीय-समावेशने प्रयुक्ताः सन्ति।

(ङ) डिजिटल्-भारते शिक्षायाः क्षेत्रे केषां पटलानाम् उपयोगः करणीयः ?
उत्तरम् - स्वयम् (SWAYAM), दीक्षा (DIKSHA), ई-पाठशाला, एनपीटीईएल् (NPTEL), ई-विद्याभारती, राष्ट्रीय-डिजिटल्-पुस्तकालयः, इत्येते पटलाः शिक्षायाम् उपयोग्याः सन्ति।

(च) ग्राम्य-क्षेत्रेषु डिजिटल्-सेवानां समस्या कथं निराकर्तुं शक्यते ?
उत्तरम् - ग्रामेषु द्रुतगत्याः इन्टरनेट्-सेवा-विस्तारः, डिजिटल्-शिक्षणस्य प्रसारः, किफायतदरेण मोबाइल्-डाटाप्लान्-प्रदानम्, ग्राम्य-जनानां डिजिटल्-साक्षरता-वर्धनम्, शासनस्य सहायता-केन्द्राणि स्थापयित्वा समस्याः निराकर्तुं शक्यन्ते।

3. अधः दत्तान् शब्दान् सम्यक् संयोजयत :

(क) हॉलोग्राम् ➔ आभासीया-वास्तविकता

(ख) यूपीआय् (UPI) ➔ शीघ्रं, सुरक्षितं, सुगमं च डिजिटल्-धनदेय-प्रत्यर्पणम्

(ग) डिजि-लॉकर् ➔ डिजिटल्-प्रमाणपत्रम्

(घ) फ़ास्टॅग् (FASTag) ➔ राजमार्गेषु स्वचालितविधिना मार्गशुल्कस्य शीघ्रं संग्रहणम्

(ङ) वीआर (VR) ➔ कृत्रिम-बुद्धिः (AI)

4. अधः प्रदत्तमञ्जूषातः शब्दान् चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत :

मञ्जूषा: (यूपीआई, दीक्षा, प्रधानमन्त्रिणः भाषणं, स्वचालितं पारदर्शकं च, जीवन)

(क) प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये हॉलोग्राम्-द्वारा प्रधानमन्त्रिणः भाषणं दृश्यते ।

(ख) डिजिटल्-भारतस्य आर्थिकसमावेशनं सुगमं कर्तुं यूपीआय् प्रणाली अस्ति।

(ग) डिजिटल्-शासनं स्वचालितं पारदर्शकं च सेवां प्रददाति ।

(घ) डिजिटल्-भारतस्य शिक्षाक्षेत्रे दीक्षा नाम डिजिटल्-शैक्षिकमञ्चः अस्ति।

(ङ) भारतस्य डिजिटल्-परिवर्तनं सर्वाणि जीवन क्षेत्राणि स्पृशति ।

5. वर्गचित्र-जाले अन्वेषिताः शब्दाः (चित्रस्य आधारेण उत्तरम्) :

मा	रा	डि	जी	लॉ	क	र्	सं	पी	सै
यू्	ज	जि	आ	व	हाँ	त	वा	ए	ब
ग	मा	ट	भा	धिर्	लो	ब्लॉ	द	म्	र्
व्	र्गः	ल््	र	सी	ता	ग्रा	य	कि	क्रै
यू	पी	आ	त्	य््	ना	म्	न्त्र	सा	म्
वा	म	जे	शा	वि	ज्ञा	न्	म्	न्	ना
णि	ज	म	स	नि	अ	र्थ	व्य	व	स्था
ज्य	को	वे	न््	म	कृ	त्रि	म	बु	द्धिः
म््	ज	क	स्व	यं	म्	प्र	भा	शि	नि
प्रौ	द्यो	गि	की	फ़ा	स्टॅ्	ग््	छ	क्षा	ष्ठा

1. डिजिटल्लॉकर् (प्रथम-पङ्क्तौ वामतः दक्षिणम्) ➔ डि-जी-लॉ-क-र्

2. संवादयन्त्र (अष्टम-स्तम्भे उपरितः अधः) ➔ सं-वा-द-य-न्त्र

3. भारत (चतुर्थ-स्तम्भे उपरितः अधः) ➔ भा-र-त्

4. विज्ञानन् (षष्ठ-पङ्क्तौ वामतः दक्षिणम्) ➔ वि-ज्ञा-न्

5. कृत्रिमबुद्धिः (अष्टम-पङ्क्तौ वामतः दक्षिणम्) ➔ कृ-त्रि-म-बु-द्धिः

6. स्वयं (नवम-पङ्क्तौ वामतः दक्षिणम्) ➔ स्व-यं

7. प्रौद्योगिकी (दशम-पङ्क्तौ वामतः दक्षिणम्) ➔ प्रौ-द्यो-गि-की

8. शिक्षा (नवम-दशम पङ्क्तौ उपरितः अधः) ➔ शि-क्षा

6. अधोलिखितान् शब्दान् वर्गद्वये विभजत :

शब्दाः: (अन्तर्जालम्, शिक्षिका, सङ्गणकः, विद्यालयः, ई-पत्रम्, पाठ्यपुस्तकम्, डिजिटल, लेखनी)

सङ्गणकसम्बद्धाः	असङ्गणकसम्बद्धाः
अन्तर्जालम्	शिक्षिका
सङ्गणकः	विद्यालयः
ई-पत्रम्	पाठ्यपुस्तकम्
डिजिटल	लेखनी

7. शुद्धम् (√) वा अशुद्धम् (x) वा चिह्नीकुरुत :

(क) हॉलोग्राम् कृत्रिमबुद्धेः एकः प्रकारः अस्ति । ➔ (x)

(ख) वर्धित-वास्तविकतायाः उपयोगिता ऐतिहासिक घटनानां प्रत्यक्षानुभवाय अस्ति । ➔ (√)

(ग) डिजिटल्-प्रक्षेपण-मानचित्रं भारतस्य विकासयात्रां प्रदर्शयति । ➔ (√)

(घ) फ़ास्टॅग् इति राजमार्गेषु स्वचालितविधिना मार्गशुल्कस्य शीघ्रं संग्रहणं करोति । ➔ (√)

(ङ) डिजी-लॉकर् इत्यस्य माध्यमेन केवलम् आधार-पत्रं सुरक्षितुं शक्यते । ➔ (x)

(च) भारतस्य डिजिटल्-परिवर्तनं केवलं शासने प्रभावं करोति, नागरिकजीवने न । ➔ (x)

(छ) उमङ्ग, माय्-गव्, जेम् इत्यादयः ई-शासन-मञ्चाः सन्ति । ➔ (√)

8. अव्यवस्थितान् वर्णान् शब्ददृष्ट्या व्यवस्थितरूपेण लिखत :

उदाहरणम् – वेयवित्तीसमानशम् ➔ वित्तीयसमावेशनम्

(क) कसङ्गम्ण ➔ संगणकम्

(ख) कार्वसरः ➔ सर्वकारः

(ग) लयःविद्या ➔ विद्यालयः

(घ) जिकडिलॉर् ➔ डिजिलॉकर

(ङ) शक्तसुम् ➔ सुशक्तम्

9. अधोलिखितं परिच्छेदं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत :

(क) अद्यतनं युगं कीदृशम् अस्ति ?
उत्तरम् - अद्यतनं युगं विज्ञानयुगम् अस्ति ।

(ख) मानवाः केषां साहाय्येन कार्याणि शीघ्रं कुर्वन्ति ?
उत्तरम् - मानवाः अन्तर्जालस्य, सचलदूरवाण्याः, सङ्गणकस्य च साहाय्येन कार्याणि शीघ्रं कुर्वन्ति ।

(ग) ई-अधिगम-प्रणाली प्रयोगं के कुर्वन्ति ?
उत्तरम् - ई-अधिगम-प्रणाल्याः प्रयोगं विद्यार्थिनः कुर्वन्ति ।