✍️ अभ्यास कार्यम् (संस्कृत-उत्तर-पत्रिका)
1. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानां एकपदेन उत्तरं लिखत :
| प्रश्नः | उत्तरम् |
|---|---|
| (क) सुन्दरसुरभाषा कस्य वचनातीता ? | वेदानां |
| (ख) संस्कृतभाषा कुत्र विजयते ? | विश्वे |
| (ग) संस्कृतभाषा कस्य आशा ? | जनानाम् |
| (घ) संस्कृते कति रसाः सन्ति ? | नव |
| (ङ) कस्याः ध्वनिश्रवणेन सुखं वर्धते ? | संस्कृतभाषायाः |
2. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत :
(क) संस्कृतभाषा केषां जीवनस्य आशा अस्ति ?
उत्तरम् - संस्कृतभाषा सामान्य जनानां जीवनस्य आशा अस्ति ।
उत्तरम् - संस्कृतभाषा सामान्य जनानां जीवनस्य आशा अस्ति ।
(ख) केषां विचाराः जनान् अभिप्रेरयन्ति ?
उत्तरम् - वेद-उपनिषद्-वेदान्त-पुराणादीनां विचाराः जनान् अभिप्रेरयन्ति ।
उत्तरम् - वेद-उपनिषद्-वेदान्त-पुराणादीनां विचाराः जनान् अभिप्रेरयन्ति ।
(ग) कैः रसैः समृद्धा साहित्यपरम्परा विराजते ?
उत्तरम् - शृङ्गार-हास्य-करुण-रौद्र-वीर-भयानक-बीभत्स-अद्भुत-शान्तैः नवभिः रसैः समृद्धा साहित्यपरम्परा विराजते ।
उत्तरम् - शृङ्गार-हास्य-करुण-रौद्र-वीर-भयानक-बीभत्स-अद्भुत-शान्तैः नवभिः रसैः समृद्धा साहित्यपरम्परा विराजते ।
(घ) संस्कृतभाषा केषु शास्त्रेषु विहरति ?
उत्तरम् - संस्कृतभाषा वेदेषु, उपनिषत्सु, पुराणेतिहासकाव्येषु, दर्शनेषु, व्याकरणेषु, ज्योतिष-आयुर्वेद-गणित-विज्ञानशास्त्रेषु च विहरति ।
उत्तरम् - संस्कृतभाषा वेदेषु, उपनिषत्सु, पुराणेतिहासकाव्येषु, दर्शनेषु, व्याकरणेषु, ज्योतिष-आयुर्वेद-गणित-विज्ञानशास्त्रेषु च विहरति ।
(ङ) संस्कृतभाषायाः कानि कानि सम्बोधनपदानि अत्र प्रयुक्तानि ?
उत्तरम् - अत्र संस्कृतभाषायाः सम्बोधनपदानि यथा 'हे संस्कृत', 'हे देववाणी', 'हे जननी' इत्यादीनि प्रयुक्तानि ।
उत्तरम् - अत्र संस्कृतभाषायाः सम्बोधनपदानि यथा 'हे संस्कृत', 'हे देववाणी', 'हे जननी' इत्यादीनि प्रयुक्तानि ।
3. रेखाङ्कितपदानि आश्रित्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत :
(क) मुनिगणाः संस्कृतभाषायाः विकासं कृतवन्तः। ➔ मुनिगणाः कस्याः विकासं कृतवन्तः?
(ख) सामान्यजनानां जीवनं काव्यैः प्रभावितम् अस्ति। ➔ सामान्यजनानां जीवनं कैः प्रभावितम् अस्ति?
(ग) कवयः अपि उपादेयानि काव्यानि रचितवन्तः। ➔ कवयः अपि कीदृशानि काव्यानि रचितवन्तः?
(घ) संस्कृतभाषा पृथिव्यां विहरति। ➔ संस्कृतभाषा कुत्र विहरति?
(ङ) संस्कृतभाषा विविधभाषाः परिपोषयति। ➔ संस्कृतभाषा काः परिपोषयति?
(च) वेद-वेदाङ्गादीनि गभीराणि शास्त्राणि सन्ति। ➔ वेद-वेदाङ्गादीनि गभीराणि कानि सन्ति?
4. अधः प्रदत्तानाम् पदानाम् उदाहरणानुसारं विभक्तिं वचनं च लिखत :
| पदम् | विभक्तिः | वचनम् |
|---|---|---|
| मातः | संबोधनम् | एकवचनम् |
| तव | षष्ठी | एकवचनम् |
| मञ्जूषा | प्रथमा | एकवचनम् |
| संस्कृतिः | प्रथमा | एकवचनम् |
| जनानाम् | षष्ठी | बहुवचनम् |
| जीवनस्य | षष्ठी | एकवचनम् |
| धरायाम् | सप्तमी | एकवचनम् |
| शास्त्रेषु | सप्तमी | बहुवचनम् |
5. अधोलिखितानां पद्यांशानां यथायोग्यं मेलनं कुरुत :
(क) अयि मातस्तव पोषणक्षमता ➔ मम वचनातीता, सुन्दरसुरभाषा
(ख) वेदव्यास-वाल्मीकि-मुनीनां ➔ कालिदासबाणादिकवीनाम्
(ग) पौराणिक-सामान्यजनानाम् ➔ जीवनस्य आशा, सुन्दरसुरभाषा
(घ) श्रुतिसुखनिनदे सकलप्रमोदे ➔ स्मृतिहितवरदे सरसविनोदे
(ङ) वैद्यव्योम-शास्त्रादिविहारा ➔ विजयते धरायाम्
6. उदाहरणानुसारं अधः प्रदत्तानां पदानाम् एकपदेन अर्थं लिखत :
(क) सुराणां भाषा ➔ सुरभाषा
(ख) सुन्दरी सुरभाषा ➔ सुन्दरसुरभाषा
(ग) नवरसैः रुचिरा ➔ नवरसरुचिरा
(घ) पोषणस्य क्षमता ➔ पोषणक्षमता
(ङ) मञ्जुला भाषा ➔ मञ्जुलभाषा
7. पेटिकातः पदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत :
(क) अयि मातः तव पोषणक्षमता वचनातीता ।
(ख) वेदव्यास-वाल्मीकि-मुनीनां कालिदासबाणादिकवीनाम् ।
(ग) पौराणिक-सामान्य-जनानां जीवनस्य आशा ।
(घ) श्रुतिसुखनिनदे सकलप्रमोदे स्मृतिहितवरदे सरसविनोदे ।
(ङ) गति-मति-प्रेरक-काव्य-विशारदे, तव मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा ।
(च) नवरस-रुचिरालङ्कृतिधारा मम मति-प्रेरक-वेदान्तविचारा ।
(छ) वैद्य-व्योम-शास्त्रादि-विहारा विजयते धरायाम्, सुन्दरसुरभाषा ।
8. अधोलिखितविकल्पेषु प्रसङ्गानुकूलम् अर्थं चिनुत :
(क) “मञ्जुलमञ्जूषा” इत्यस्य अर्थः कः? ➔ (iii) मनोहररूपेण संकलिता
(ख) सुन्दरसुरभाषा केषां जीवनस्य आशा उच्यते? ➔ (iii) पौराणिक-सामान्यजनानाम्
(ग) सुन्दरसुरभाषा कुत्र विजयते ? ➔ (iii) धरायाम्
(घ) सुन्दरसुरभाषायां किं नास्ति ? ➔ (iv) अशुद्धिः
(ङ) कविः सुन्दरसुरभाषां केन पदेन सम्बोधयति ? ➔ (ii) मातः