संस्कृत अभ्यासः प्रश्नोत्तराणि 📖
भाग - 1 (प्रश्नाः 1-3) 🔹
1. उदाहरणं दृष्टवा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु।
यथा - बालकः | बालकौ | बालकाः
उत्तर -
चषकः | चषकौ | चषकाः
देवः | देवौ | देवाः
सैनिकः | सैनिकौ | सैनिकाः
रजकः | रजकौ | रजकाः
तन्त्रज्ञः | तन्त्रज्ञौ | तन्त्रज्ञाः
चषकः | चषकौ | चषकाः
देवः | देवौ | देवाः
सैनिकः | सैनिकौ | सैनिकाः
रजकः | रजकौ | रजकाः
तन्त्रज्ञः | तन्त्रज्ञौ | तन्त्रज्ञाः
2. उदाहरणानुसारं पट्टिकातः पदानि चित्वा रिक्तस्थानेषु संयोजयन्तु।
(शुकः, स्यूतः, अजा, फलम्, पुष्पम्, महिषी, वृक्षः, कुक्कुरः, पार्वती, पुस्तकम्)
यथा – सः शुकः।
उत्तर -
पुंलिङ्गम् (सः): सः स्यूतः | सः वृक्षः | सः कुक्कुरः
स्त्रीलिङ्गम् (सा): सा महिषी | सा अजा | सा पार्वती
नपुंसकलिङ्गम् (तत्): तत् पुस्तकम् | तत् फलम् | तत् पुष्पम्
पुंलिङ्गम् (सः): सः स्यूतः | सः वृक्षः | सः कुक्कुरः
स्त्रीलिङ्गम् (सा): सा महिषी | सा अजा | सा पार्वती
नपुंसकलिङ्गम् (तत्): तत् पुस्तकम् | तत् फलम् | तत् पुष्पम्
3. चित्राणि दृष्टवा संस्कृतपदानि लिखन्तु।
.webp)
उत्तर -
(क) पुस्तकम्
(ख) बालकौ
(ग) सैनिकः
(घ) वातायनम्
(ङ) गायिका
(च) त्रिशूलम्
(क) पुस्तकम्
(ख) बालकौ
(ग) सैनिकः
(घ) वातायनम्
(ङ) गायिका
(च) त्रिशूलम्
भाग - 2 (प्रश्नाः 4-6) 🔸
4. उदाहरणानुसारं पट्टिकातः पदानि चित्वा रिक्तस्थानेषु लिखन्तु।
(बालकाः, वृक्षाः, शिक्षिकाः, पुष्पम्, फलम्, अजाः, मापिकाः, गायिकाः, रजकः, फलानि, सः, लेखनी)
| एकवचनम् 🎯 | बहुवचनम् 📚 |
|---|---|
| पुष्पम् (यथा) | बालकाः (यथा) |
| सः | वृक्षाः |
| फलम् | शिक्षिकाः |
| गायिका | अजाः |
| रजकः | मापिकाः |
| लेखनी | फलानि |
5. पट्टिकायां कानिचन पदानि सन्ति, तानि पदानि उचिते घटे पूरयन्तु।
(सैनिकः, कुक्कुरः, गायिकाः, महिषी, जलम्, चषकः, द्वारम्, फलम्, वृद्धा, वृक्षः, अजा, वातायनम्, अङ्कनी, पुस्तकम्, शुकः)
| एषः (पुंलिङ्गम्) 👨 | एषा (स्त्रीलिङ्गम्) 👩 | एतत् (नपुंसकलिङ्गम्) 🏢 |
|---|---|---|
| सैनिकः | गायिका | जलम् |
| कुक्कुरः | महिषी | द्वारम् |
| चषकः | वृद्धा | फलम् |
| वृक्षः | अजा | वातायनम् |
| शुकः | अङ्कनी | पुस्तकम् |
6. उदाहरणानुसारं पट्टिकातः उपयुक्तपदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु।
यथा - सा का ? - सा पाठशाला।
उत्तर -
• सः कः ? - सः बिडालः। | तौ कौ ? - तौ युवकौ। | ते के ? - ते छात्राः।
• सा का ? - सा माला। | ते के ? - ते लेखन्यौ। | ताः काः ? - ताः मालाः।
• तत् किम् ? - तत् मुखम्। | ते के ? - ते कमले। | तानि कानि ? - तानि भवनानि।
• सः कः ? - सः बिडालः। | तौ कौ ? - तौ युवकौ। | ते के ? - ते छात्राः।
• सा का ? - सा माला। | ते के ? - ते लेखन्यौ। | ताः काः ? - ताः मालाः।
• तत् किम् ? - तत् मुखम्। | ते के ? - ते कमले। | तानि कानि ? - तानि भवनानि।
भाग - 3 (प्रश्नाः 7-9) 🔹
7. निमन्लिखितानि वाक्यानि अधिकृत्य उदाहरणानुसारं प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु।
यथा – सः गजः। - सः कः ?
उत्तर -
(क) सः बालकः। ➔ सः कः ?
(ख) सा लता। ➔ सा का ?
(ग) सा नदी। ➔ सा का ?
(घ) तत् फलम्। ➔ तत् किम् ?
(ङ) सः वृक्षः। ➔ सः कः ?
(क) सः बालकः। ➔ सः कः ?
(ख) सा लता। ➔ सा का ?
(ग) सा नदी। ➔ सा का ?
(घ) तत् फलम्। ➔ तत् किम् ?
(ङ) सः वृक्षः। ➔ सः कः ?
8. परस्परं संबद्धानि पदानि संयोजयन्तु, रिक्तस्थानेषु पूरयन्तु च।
उत्तर -
(क) कमलम् ➔ कमलं विकसति।
(ख) लेखकः ➔ लेखकः लिखति।
(ग) फलम् ➔ फलम् पतति।
(घ) नर्तकः ➔ नर्तकः नृत्यति।
(ङ) चालकः ➔ चालकः चालयति।
(च) गायिका ➔ गायिका गायति।
(क) कमलम् ➔ कमलं विकसति।
(ख) लेखकः ➔ लेखकः लिखति।
(ग) फलम् ➔ फलम् पतति।
(घ) नर्तकः ➔ नर्तकः नृत्यति।
(ङ) चालकः ➔ चालकः चालयति।
(च) गायिका ➔ गायिका गायति।
9. कोष्ठकेभ्यः उचितानि पदानि चित्वा वाक्यानि रचयन्तु।
यथा - कः / का लिखति ? ➔ लेखकः लिखति | छात्रः लिखति | सा लिखति
(क) कः / का धावति ? (बालकः, बालिका, शुनकः)
➔ बालकः धावति | बालिका धावति | शुनकः धावति
(ख) कः / का पठति ? (सुरेशः, जानकी, नलिनी)
➔ सुरेशः पठति | जानकी पठति | नलिनी पठति
(ग) किं पतति ? (फलम्, जलम्, कुसुमम्)
➔ फलम् पतति | जलम् पतति | कुसुमम् पतति
(घ) का / कः गच्छति ? (शिक्षिका, बालिका, तन्त्रज्ञः)
➔ शिक्षिका गच्छति | बालिका गच्छति | तन्त्रज्ञः गच्छति
➔ बालकः धावति | बालिका धावति | शुनकः धावति
(ख) कः / का पठति ? (सुरेशः, जानकी, नलिनी)
➔ सुरेशः पठति | जानकी पठति | नलिनी पठति
(ग) किं पतति ? (फलम्, जलम्, कुसुमम्)
➔ फलम् पतति | जलम् पतति | कुसुमम् पतति
(घ) का / कः गच्छति ? (शिक्षिका, बालिका, तन्त्रज्ञः)
➔ शिक्षिका गच्छति | बालिका गच्छति | तन्त्रज्ञः गच्छति