📜 संस्कृत अभ्यास प्रश्न-पत्र 📜
| क्र.सं. | प्रश्नः | उत्तरम् |
|---|---|---|
| (क) | मित्राणि ग्रीष्मावकाशे कुत्र गच्छन्ति? | उत्तराखण्डम् |
| (ख) | सर्वत्र कः प्रसृतः? | अन्धकारः |
| (ग) | कः सर्वान् प्रेरयन् अवदत्? | सुधीरः |
| (घ) | कः हितोपदेशस्य कथां श्रावयति? | सुधीरः |
| (ङ) | कपोतराजस्य नाम किम्? | चित्रग्रीवः |
| (च) | व्याधः कान् विकीर्य जालं प्रसारितवान्? | तण्डुलकणान् |
| (छ) | विपत्काले विस्मयः कस्य लक्षणम्? | कापुरुषलक्षणम् |
| (ज) | चित्रग्रीवस्य मित्रं हिरण्यकः कुत्र निवसति? | चित्रवने |
| (झ) | चित्रग्रीवः हिरण्यकं कथं सम्बोधयति? | सखे हिरण्यक |
| (ञ) | पूर्वं केषां पाशान् छिनत्तु इति चित्रग्रीवः वदति? | मदाश्रितानाम् |
(क) यदा केदारक्षेत्रम् आरोहन्तः आसन् किम् अभवत्?
➡ उत्तरम्: श्रीकेदारक्षेत्रम् आरोहन्तः सति तीव्रवृष्टिः आरब्धा।
(ख) सर्वे उच्चस्वरेण किं प्रार्थयन्त?
➡ उत्तरम्: सर्वे उच्चस्वरेण “हे भगवन्! रक्ष अस्मान् रक्ष” इति प्रार्थयन्त।
(ग) असम्भवं कार्य कथं कर्तुं शक्यते इति नायकः उक्तवान्?
➡ उत्तरम्: आत्मविश्वासबलेन असम्भवम् अपि कार्यम् सम्भूय कर्तुं शक्यते इति सुधीरः अवदत।
(घ) निर्जने वने तण्डुलकणान् दृष्ट्वा चित्रग्रीवः किं निरूपयति ?
➡ उत्तरम्: चित्रग्रीवः निर्जने वने तण्डुलकणदर्शनं कृत्वा व्याधस्य सम्भावनां निरूपयति।
(ङ) किं नीतिवचनं प्रसिद्धम्?
➡ उत्तरम्: “अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका” इति नीतिवचनं प्रसिद्धम्।
(च) व्याधात् रक्षां प्राप्तुं चित्रग्रीवः कम् आदेशं दत्तवान्?
➡ उत्तरम्: चित्रग्रीवः पाशविमुक्तये हिरण्यकं आदेशं दत्तवान्।
(छ) हिरण्यकः किमर्थं तूष्णीं स्थितः?
➡ उत्तरम्: कपोतानाम् अवपातशङ्कया हिरण्यकः तूष्णीं स्थितः।
(ज) पुलकितः हिरण्यकः चित्रग्रीवं कथं प्रशंसति?
➡ उत्तरम्: चित्रग्रीवः हिरण्यकं “साधु मित्र! साधु” इति प्रशंसति।
(झ) कपोताः कथं आत्मरक्षणं कृतवन्तः?
➡ उत्तरम्: कपोताः बुद्धिबलेन संघटनसामर्थ्येन च आत्मसंरक्षणं कृतवन्तः।
(ञ) नायकस्य प्रेरकवचनैः सर्वेऽपि किम् अकुर्वन्?
➡ उत्तरम्: सुधीरस्य प्रेरणया सर्वे पुलनिर्माणे संलग्नाः जाताः।
(क) छात्रः कक्षां प्रविशति । संस्कृतं पठति ।
➡ परिवर्तनम्: छात्रः कक्षां प्रविश्य संस्कृतं पठति ।
(ख) भक्तः मन्दिरम् आगच्छति । पूजां करोति ।
➡ परिवर्तनम्: भक्तः मन्दिरम् आगत्य पूजां करोति ।
(ग) माता भोजनं निर्माति । पुत्राय ददाति ।
➡ परिवर्तनम्: माता भोजनं निर्माय पुत्राय ददाति ।
(घ) सुरेशः प्रातः उत्तिष्ठति । देवं नमति ।
➡ परिवर्तनम्: सुरेशः प्रातः उत्थाय देवं नमति ।
(ङ) रमा पुस्तकं स्वीकरोति । विद्यालयं गच्छति ।
➡ परिवर्तनम्: रमा पुस्तकं स्वीकृत्य विद्यालयं गच्छति ।
(च) अहं गृहम् आगच्छामि । भोजनं करोमि ।
➡ परिवर्तनम्: अहं गृहम् आगत्य भोजनं करोमि ।
(छ) तण्डुलकणान् विकिरति । जालं विस्तारयति ।
➡ परिवर्तनम्: तण्डुलकणान् विकीर्य जालं विस्तीर्यति ।
(ज) व्याधः तण्डुलकणान् अवलोकते । भूमौ अवतरति ।
➡ परिवर्तनम्: व्याधः तण्डुलकणान् अवलोक्य भूमौ अवतरति ।
(उपसर्गाः: सम्, आ, उप, उत्, वि, प्र)
(क) छात्रः गृहम् गत्वा भोजनं करोति ।
➡ उत्तरम्: छात्रः गृहम् आगत्य (आ+गम्+ल्यप्) भोजनं करोति ।
(ख) माता वस्त्राणि क्षालयित्वा पचति ।
➡ उत्तरम्: माता वस्त्राणि प्रक्षाल्य (प्र+क्षाल्+ल्यप्) पचति ।
(ग) शिक्षकः श्लोकं लिखित्वा पाठयति ।
➡ उत्तरम्: शिक्षकः श्लोकं विलिख्य (वि+लिख्+ल्यप्) पाठयति ।
(घ) रमा स्थित्वा गीतं गायति ।
➡ उत्तरम्: रमा उत्थाय (उत्+स्था+ल्यप्) गीतं गायति ।
(ङ) शिष्यः सर्वदा गुरुं नत्वा पठति ।
➡ उत्तरम्: शिष्यः सर्वदा गुरुं प्रणम्य (प्र+नम्+ल्यप्) पठति ।
(च) लेखकः आलोचनं कृत्वा लिखति ।
➡ उत्तरम्: लेखकः आलोचनां परिष्कृत्य (परि+कृ+ल्यप्) लिखति ।
(क) सर्वैः एकचित्तीभूय जालमादाय उड्डीयताम्।
(ख) जालापहारकान् तान् अवलोक्य पश्चात् अधावत्।
(ग) अस्माकं मित्रं हिरण्यको नाम मूषकराजः गण्डकीतीरे चित्रवने निवसति।
(घ) हिरण्यकः कपोतानाम् अवपातभयात् चकितस्तुष्णीम् स्थितः।
(ङ) यतोहि विपत्काले विस्मयः एवं कापुरुषलक्षणम्।
| ल्यप्-प्रत्ययान्तपदम् | उपयुक्तं पदम् |
|---|---|
| (क) विकीर्य | तण्डुलकणान् |
| (ख) विस्तीर्य | जालम् |
| (ग) अवतीर्य | भूमौ |
| (घ) अवलोक्य | जालापहारकान् |
| (ङ) एकचित्तीभूय | उड्डीयताम् |
| (च) प्रत्यभिज्ञाय | तद्वचनम् |
(क) गण्डक्याः तीरम् → गण्डकीतीरम् | तस्मिन् = गण्डकीतीरे
(ख) तण्डुलानां कणाः → तण्डुलकणाः | तान् = तण्डुलकणान्
(ग) जालस्य अपहारकाः → जालापहारकाः | तान् = जालापहारकान्
(घ) अवपातात् भयम् → अवपातभयम् | तस्मात् = अवपातभयात्
(ङ) कापुरुषाणां लक्षणम् → कापुरुषलक्षणम् | तस्मिन् = कापुरुषलक्षणे
| पदम् | सन्धिविच्छेदः |
|---|---|
| (क) इत्याकर्ण्य | इति + आकर्ण्य |
| (ख) चित्रग्रीवोऽवदत् | चित्रग्रीवः + अवदत् |
| (ग) बालकोऽत्र | बालकः + अत्र |
| (घ) धैर्यमथाभ्युदये | धैर्यम् + अथ + अभ्युदये |
| (ङ) भोजनेऽप्यप्रवर्तनम् | भोजने + अपि + अप्रवर्तनम् |
| (च) नमस्ते | नमः + ते |
| (छ) उपायश्चिन्तनीयः | उपायः + चिन्तनीयः |
| (ज) व्याधस्तत्र | व्याधः + तत्र |
| (झ) हिरण्यकोऽप्याह | हिरण्यकः + अपि + आह |
| (ञ) मूषकराजो गण्डकीतीरे | मूषकराजः + गण्डकीतीरे |
| (ट) अतस्त्वाम् | अतः + त्वाम् |
| (ठ) कश्चित् | कः + चित् |