✍️ अभ्यास कार्यम् (उत्तर-पत्रिका)
१. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखन्तु :
| प्रश्नः | उत्तरम् |
|---|---|
| (क) दैत्यराज: कः? | हिरण्यकशिपुः |
| (ख) के हिरण्यकशिपुं ध्यायन्ति? | सुरासुराः |
| (ग) किं देवेभ्यः न दास्यन्ति? | अमृतम् |
| (घ) कस्य दलनेन अपि सः जीवति? | गजस्य |
| (ङ) राक्षसाः कुतः प्रह्लादं पातितवन्तः? | पर्वतात् |
| (च) हिरण्यकशिपुः कस्मात् वरं प्राप्तवान्? | ब्रह्मणः |
| (छ) हरिः कुत्र अस्ति इति कः वदति? | प्रह्लादः |
२. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखन्तु :
(क) के भीता: तिष्ठन्ति?
उत्तरम् - सुरासुराः भीताः तिष्ठन्ति ।
उत्तरम् - सुरासुराः भीताः तिष्ठन्ति ।
(ख) प्रह्लादः अहर्निशं किं करोति?
उत्तरम् - प्रह्लादः अहर्निशं नारायणं स्मरति ।
उत्तरम् - प्रह्लादः अहर्निशं नारायणं स्मरति ।
(ग) प्रह्लादं कथं समुद्रे क्षिप्तवन्तः?
उत्तरम् - राक्षसाः प्रह्लादं समुद्रे क्षिप्तवन्तः ।
उत्तरम् - राक्षसाः प्रह्लादं समुद्रे क्षिप्तवन्तः ।
(घ) नृसिंह: कथं बहिः आगच्छति?
उत्तरम् - नृसिंहः स्तम्भात् बहिः आगच्छति ।
उत्तरम् - नृसिंहः स्तम्भात् बहिः आगच्छति ।
(ङ) हिरण्यकशिपुः केन स्तम्भं भङ्क्ष्यामि इति वदति?
उत्तरम् - हिरण्यकशिपुः खड्गेन स्तम्भं भङ्क्ष्यामि इति वदति ।
उत्तरम् - हिरण्यकशिपुः खड्गेन स्तम्भं भङ्क्ष्यामि इति वदति ।
३. उदाहरणानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयन्तु (तृतीया विभक्ति) :
| एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|
| (ख) चमसेन | चमसाभ्याम् | चमसैः |
| (ग) आचार्येण | आचार्याभ्याम् | आचार्यैः |
| (घ) आसन्देन | आसन्दाभ्याम् | आसन्दैः |
| (ङ) बालिकया | बालिकाभ्याम् | बालिकाभिः |
| (च) पेटिकया | पेटिकाभ्याम् | पेटिकाभिः |
| (छ) मित्रेण | मित्राभ्याम् | मित्रैः |
| (ज) वस्त्रेण | वस्त्राभ्याम् | वस्त्रैः |
४. उदाहरणानुसारं रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु :
(क) हिरण्यकशिपुः आगच्छति । ➔ कः आगच्छति?
(ख) सुरासुराः सर्वे भीताः भविष्यन्ति । ➔ के भीताः भविष्यन्ति?
(ग) दैत्यराजः खड्गेन प्रहरति । ➔ दैत्यराजः केन प्रहरति?
(घ) अहं प्रह्लादं मारयिष्यामि । ➔ अहं कं मारयिष्यसि?
(ङ) तात ! हरिस्तु सर्वत्र अस्ति । ➔ तात ! हरिस्तु कुत्र अस्ति?
(च) पुत्रस्य विषये वक्तुम् इच्छति । ➔ कस्य विषये वक्तुम् इच्छति ?
(छ) नृसिंहः निजनखैः हिरण्यकशिपुं मारितवान् । ➔ नृसिंहः कैः हिरण्यकशिपुं मारितवान् ?
५. अधः प्रदत्तेषु रिक्तस्थानेषु तृतीया-विभक्त्यन्तानि रूपाणि लिखन्तु :
(क) खड्गेन
(ख) पददलनेन
(ग) नारायणेन
(घ) निजनखैः
(ङ) शिक्षिकया
६. उदाहरणानुसारं संयोज्य लिखन्तु :
(क) रमेशः
(ख) सुरेश्वरः
(ग) नागेन्द्रः
(घ) गजेन्द्रः
(ङ) मातेव
(च) रामेति
(छ) परोपकारः
(ज) ममोपरि
(झ) सूर्योदयः
(ञ) रामेणोक्तम्
(ट) तस्योपरि
७. उदाहरणानुसारं वाक्यानि वर्तमानकालतः भविष्यत्काले परिवर्तयन्तु :
(क) सा आपणं गमिष्यति ।
(ख) रमा क्रीडाङ्गणे क्रीडिष्यति ।
(ग) बाला: फलानि खादिष्यन्ति ।
(घ) ताः योगासनं करिष्यन्ति ।
(ङ) अहं नित्यं पठिष्यामि ।
(च) त्वं कस्मिन् विषये वदिष्यसि?
(छ) आवां पाठं लेखिष्यावः ।
(ज) यूयं शालां गमिष्यथ ।
(झ) ते बालिके वैद्ये भविष्यन्ति ।
(ञ) वयं श्लोकान् स्मरिष्यामः ।
८. उदाहरणानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयन्तु :
| एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|
| (ख) सः शालां गमिष्यति । | तौ शालां गमिष्यतः । | ते शालां गमिष्यन्ति । |
| (ग) त्वं श्लोकं वदिष्यसि । | युवां श्लोकं वदिष्यथः । | यूयं श्लोकं वदिष्यथ । |
| (घ) अहं पुस्तकानि दास्यामि । | आवां पुस्तकानि दास्यावः । | वयं पुस्तकानि दास्यामः । |
| (ङ) छात्रः प्रदर्शनीं द्रक्ष्यति । | छात्रौ प्रदर्शनीं द्रक्ष्यतः । | छात्राः प्रदर्शनीं द्रक्ष्यन्ति । |
| (च) अहं भगवद्गीतां श्रोष्यामि । | आवां भगवद्गीतां श्रोष्यावः । | वयं भगवद्गीतां श्रोष्यामः । |
| (छ) बालिका कथां लेखिष्यति । | बालिके कथां लेखिष्यतः । | बालिकाः कथां लेखिष्यन्ति । |
| (ज) त्वं किं खादिष्यसि ? | युवां किं खादिष्यथः ? | यूयं किं खादिष्यथ । |