.png)
वयम् अभ्यासं कुर्मः
१. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि यच्छन्तु ।
(क) भिक्षुकः किं करोति स्म ?
उत्तरम्: भिक्षाटनं
(ख) कदाचित् तेन मार्गेण कः आगच्छति ?
उत्तरम्: धनिकः
(ग) भिक्षुकः धनिकात् किम् इच्छति ?
उत्तरम्: प्रभूतं धनं
(घ) धनिकः भिक्षुकात् किं याचितवान् ?.
उत्तरम्: पादौ / हस्तौ / शरीराङ्गानि
(ङ) सौभाग्येन वयं किं प्राप्तवन्त: ?
उत्तरम्: मानव जन्म
२. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि ‘आम्’ अथवा ‘न’ इति पदेन लिखन्तु ।
यथा – ग्रामे कश्चन भिक्षुकः आसीत् । आम्
(क) भिक्षुकः उन्नतः दृढकाय: च आसीत् ।
उत्तरम्: आम्
(ख) जनाः तस्मै दण्डं यच्छन्ति ।
उत्तरम्: न
(ग) भिक्षुकः प्रभूतं धनम् इच्छति ।
उत्तरम्: आम्
(घ) भिक्षुकः धनिकाय पादौ ददाति ।
उत्तरम्: न
(ङ) भिक्षुकः भिक्षाटनं त्यजति ।
उत्तरम्: आम्
३. अधोलिखितेषु वाक्येषु द्वितीयाविभक्तेः शब्दानां द्विवचने
परिवर्तनं कृत्वा वाक्यानि लिखन्तु ।
यथा – चन्द्रशेखरः लेखं लिखति ।
चन्द्रशेखरः लेखौ लिखति ।
(क) आपणिकः अड्कनीं ददाति ।
उत्तरम्: आपणिक: अकन्यौ ददाति ।
(ख) मातामही कथां श्रावयति ।
उत्तरम्: मातामही कथे श्रावयति ।
(ग) सैनिक: मां रक्षति ।
उत्तरम्: सैनिक: आवाम् रक्षति ।
(घ) कृष्णः कन्दुकं गृह्णाति ।
उत्तरम्: कृष्णः कन्दुके गृह्णाति ।
(ङ) छात्रः श्लोकं पठति ।
उत्तरम्: छात्रः श्लोकौ पठति ।
४. चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः वाक्यानि रचयन्तु ।
(i) बालिकाः ………… गच्छन्ति ।
उत्तरम्: बालिकाः विद्यालयं गच्छन्ति ।
(ii) पक्षिणः …….. खादन्ति ।
उत्तरम्: पक्षिणः फलानि खादन्ति ।
(iii) शिक्षक: ……… पाठयति ।
उत्तरम्: शिक्षक पाठं पाठयति ।
(iv) नर्तकी …… धरति ।
उत्तरम्: नर्तकी मालाम् धरति ।
(v) अहं ……… स्वीकरोमि ।
उत्तरम्: अहम् लेखनीम्/कलमम् स्वीकरोमि ।
५. कोष्ठके विद्यमानानां शब्दानां द्वितीयाविभक्तेः एकवचनरूपेण सह
वाक्यानि लिखन्तु ।
यथा – भक्त: (देव) नमति । भक्तः
देवं नमति ।
(क) छात्रा: (ग्रन्थ) पठन्ति ।
उत्तरम्: छात्रः ग्रन्थं पठति ।
(ख) बालकाः (कथा) लिखन्ति ।
उत्तरम्: बालकः कथाम् लिखति ।
(ग) रमा (लेखनी) क्रीणाति ।
उत्तरम्: रमा लेखनीं क्रीणाति ।
(घ) शिक्षक (अस्मद्) पाठयति ।
उत्तरम्: शिक्षकः माम् पाठयति ।
(ङ) अर्जुन: (नदी) पश्यति ।
उत्तरम्: अर्जुनः नदीं पश्यति ।
(च) पितामही (रजनी) आह्वयति ।
उत्तरम्: पितामही रजनीं आह्वयति ।
(छ) अहं (युष्मद्) नमस्करोमि ।
उत्तरम्: अहं त्वाम् नमस्करोमि ।
(ज) कृषकः (क्षेत्र) कर्षति ।
उत्तरम्: कृषकः क्षेत्रं कर्षति ।
(झ) पर्यटक: (कन्याकुमारी) गच्छति ।
उत्तरम्: पर्यटक: कन्याकुमारीं गच्छति ।
(ञ) चित्रकार: (चित्र) रचयति ।
उत्तरम्: चित्रकार: चित्रं रचयति ।
६. द्वितीयाविभक्तेः एकवचनशब्दानां बहुवचने परिवर्तनं कृत्वा
वाक्यानि रचयन्तु ।
यथा-वयं सुभाषितं वदामः ।
वयं सुभाषितानि वदामः ।
(क) अरुणः दूरवाणीं नयति ।
उत्तरम्: अरुणः दूरवाणी: नयति ।
(ख) पिता लेखनीम् आनयति ।
उत्तरम्: पिता लेखनीः आनयति ।
(ग) जननी पाकं पचति ।
उत्तरम्: जननी पाकानि पचति ।
(घ) मातामहः मां बोधयति ।
उत्तरम्: मातामहः अस्मान् बोधयति ।
(ङ) अग्रजा त्वाम् आह्वयति ।
उत्तरम्: अग्रजा युष्मान् आह्वयति ।
७. अधः प्रदत्तं चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः प्रयोगं कृत्वा
दश वाक्यानि रचयन्तु ।
.png)
उत्तरम्:
(क) शिक्षक: छात्रान् योगासनं
शिक्षयति ।
(ख) छात्राः योगासनम् कुर्वन्ति ।
(ग) छात्रे भोजनं खादतः ।
(घ) एका छात्रा जलं यच्छति ।
(ङ) ते मिलित्वा भोजनं खादतः ।
(च) एक: बालक: कन्दुकम् क्षिपति ।
(छ) बालकाः कन्दुकक्रीडाम् क्रीडन्ति ।
(ज) बालक: संगणकं पश्यति ।
(झ) विद्यालये विशालं क्रीडाक्षेत्रं अस्ति ।
(ञ) विद्यालये उन्नताः वृक्षाः सन्ति ।
.png)