कक्षा - 9 | संस्कृतम् (इरावती)
तृतीयः पाठः — नद्यः (अभ्यास-कार्यम्)
१. अधोलिखितानां वाक्यानां पुरतः "सत्यम्/असत्यम्" लिखत:
(क) गोदावरी नदी पश्चिमसमुद्रं प्रति वहति।
➔ उत्तरम्: असत्यम्
(ख) नद्यः कृषिकार्यस्य जलं प्रयच्छन्ति।
➔ उत्तरम्: सत्यम्
(ग) बन्धं निर्माय जलात् विद्युत् उत्पाद्यते।
➔ उत्तरम्: सत्यम्
(घ) सरस्वती नदी अध्यापि स्वपूर्णप्रवाहेण प्रवहन्ती दृश्यते।
➔ उत्तरम्: असत्यम्
(ङ) भारतवासिनः प्राचीनकालादेव नदीनां सम्मानं कुर्वन्ति।
➔ उत्तरम्: सत्यम्
२. अधोलिखितानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत:
(क) भारतस्य मध्यप्रान्ते के नद्यौ प्रसिद्धे स्त?
उत्तरम्: भारतस्य मध्यप्रान्ते नर्मदा-ताप्ती-नद्यौ प्रसिद्धे स्त।
(ख) काः नद्यः पूर्वसमुद्रं प्रति प्रवहन्ति?
उत्तरम्: महानदी, गोदावरी, कावेरी, कृष्णा इत्यादयः नद्यः पूर्वसमुद्रं प्रति प्रवहन्ति।
(ग) हिमालय-शिखरेभ्यः काः नद्यः प्रभवन्ति?
उत्तरम्: हिमालय-शिखरेभ्यः भागीरथी, कालिन्दी (यमुना), गण्डकी, कौशिकी च नद्यः प्रभवन्ति।
(घ) पञ्चनदप्रान्ते काः काः नद्यः प्रवहन्ति?
उत्तरम्: पञ्चनदप्रान्ते वितस्ता, चन्द्रभागा, इरावती, विपाशा, शुतुद्रुः च नद्यः प्रवहन्ति।
(ङ) केन कृषिक्षेत्राणि प्लावितानि भवन्ति?
उत्तरम्: नदीनां जलेन / सेचनेन कृषिक्षेत्राणि प्लावितानि भवन्ति।
३. द्वयोः स्तम्भयोः मेलनं कुरुत (स्तम्भ-मेलनम्):
(क) कृषिः ↔ सेचनम्
(ख) बन्धः ↔ विद्युदुत्पादनम्
(ग) जलाशयः ↔ जलसञ्चयः
(घ) नदी ↔ मत्स्यानां निवासः
(ङ) जलविद्युत् ↔ जलमूला विद्युत् (हाइड्रो-इलेक्ट्रिक पावर)